İran’la 5+1 Grubu arasında aylardır süren nükleer müzakerelerin Viyana’da nihai anlaşmayla sonuçlanması bekleniyor.
YDH- Lozan’da varılan çerçeve anlaşması doğrultusunda 30 Haziran’da bitmesi gereken müzakereler, iki kez uzatıldıktan sonra tarafların bugün nihai anlaşmaya varacağı belirtilirken, Associeted Press haber ajansı, Batılı diplomatlardan naklen anlaşmanın salı günü yerel saatle 02’de açıklanacağını duyurdu.
Viyana’daki müzakerelerin anlaşmayla sonuçlanması her şeyin bittiği anlamına gelmiyor. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için birkaç aylık yeni bir süreç başlıyor.
Anlaşmanın Amerika tarafından uygulanabilmesi için ABD Kongresinin onayı gerekiyor. Dolayısıyla Viyana’da varılan anlaşma ABD Başkanı Barack Obama’nın birkaç ay önce onayladığı bir yasa doğrultusunda Kongre’nin onayına sunulacak.
Anlaşma metnini 2 ay içerisinde inceleyecek olan Kongre, 22 gün içerisinde de oylayacak. Yasa gereği, ABD Başkanının Kongre’nin kararını veto etmesi durumunda yeni oylama yapılacak ve vetonun geçersiz kılınabilmesi için 67 oy gerekecek.
Anlaşmanın İran’da yürürlüğe girmesi için de İran meclisinin onayı gerekiyor; ancak Amerika’dakinin aksine İran meclisinin onayı veya reddi için belli bir süre öngörülmüyor.
Anlaşmanın ABD Kongresi’nde onaylanması durumunda sürecin ikinci aşaması başlıyor. Bu aşamada BM Güvenlik Konseyi’nde karara bağlanması için taslak hazırlanacak.
Guardian gazetesinin iddiasına göre BM Güvenlik Konseyi kararı doğrultusunda BM yaptırımları İran’ın nükleer altyapısını sınırlandırması yönünde adımlar atması şartıyla kaldırılacak.
Sonraki aşamada İran, santrifüj ilavesini kesecek, Erak’taki ağır su reaktörünü kaldıracak ve düşük oranda zenginleştirilmiş uranyumunu azaltmaya başlayacak.
Bu adımlar Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın denetiminde gerçekleşecek. Yine Guardian’ın iddiasına göre İran bu esnada Ajans’la nükleer silah alanında geçmişte söz konusu edilen iddialar konusunda işbirliği yapacak.
Bu aşamalar geçilirken ABD Başkanı Barack Obama, İran’a yönelik ekonomik yaptırımların askıya alınması için uygulama muafiyeti bildirisi yayımlayacak; Avrupa Birliği de İran’a kendisinin uyguladığı yaptırımların kaldırılması için oylama yapacak.
Guardian’a göre ABD ve AB’nin yaptırımlarını kaldırması, Ajans’ın İran’ın yükümlülüklerine uyduğunu onaylaması şartına bağlı olacak.
Bu yılın sonunda gerçekleşebileceği belirtilen son aşamada ise İran’a uygulanan mali ve ekonomik yaptırımlar kaldırılacak. Ajans, İran’ın uranyumun maden aşamasından bunun zenginleştirilmesine ve nükleer yakıt elde edilmesine kadar olan tüm süreçlerdeki faaliyetlerine daha sıkı bir denetim uygulayacak.
