NTV- ABD, Akdeniz’deki bir NATO gücünün görev alanının Karadeniz’i de kapsayacak şekilde genişletilmesi önerisini geri çekti. Bu gelişme, Boğazlar ve Karadeniz’in askeri statüsünü belirleyen Montrö Sözleşmesi’nin geleceğinden kaygılanan Türkiye’yi rahatlattı.
NTV - Bush yönetimi, teröre ve suçlara karşı mücadele amacıyla 2001’de Doğu Akdeniz’de NATO bünyesinde oluşturulan Aktif Çaba Operasyonu’nun görev alanının Karadeniz’i de kapsayacak şekilde genişletilmesi yönünde geçen yıl gayriresmi bir plan önermişti.
Ancak Türkiye, Karadeniz’de böyle yeni bir NATO gücünün görev yapabilmesi için Montrö’nün değişmesi gerektiğine işaret ederek, öneriye şiddetle karşı çıkıyordu. Türkiye ayrıca Karadeniz’de görev yapan Türk donanmasına bağlı Karadeniz Uyum Operasyonu’nun ve kıyısı bulunan ülkelerin oluşturduğu Blackseafor gücünün, yeterli olduğunu savunuyordu.
Washington, Ankara’nın yoğun itirazının ardından birkaç hafta önce bu önerisini geri çekti. Bu gelişme, ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice’ın son Ankara ziyaretinde de konuşuldu.
DOĞALGAZ HATTI KARARDA ETKİLİ
Bir Türk yetkilisi, Karadeniz’e ilişkin bu gelişmenin, Ankara’yı çok rahatlattığını ve Türkiye-ABD ilişkilerinin iyileşmesine katkıda bulunacağını söyledi. Bush yönetimine yakın bir kaynağa göre de Washington, Ankara’nın kaygısına hak verdi ve dünyada önemli gelişmelerin yaşandığı kritik dönemde bu konuda Türkiye ile çatışmanın yararsız olacağına kanaat getirdi.
Enerji faktörünün de ABD’nin kararında etkili olduğu belirtiliyor. ABD, Kazakistan’dan gelebilecek doğalgazın Türkiye üzerinden Avrupa’ya iletilmesini istiyor. Rusya ise, kendi gazının Türk-Yunan boru hattından Avrupa’ya gönderilmesine çalışıyor. Washington, Karadeniz’e ilişkin son adımın ardından Türkiye’nin ABD tezine yaklaşmasını umuyor.
Son gelişme öncesinde bazı ABD kaynakları, Türkiye’yi, Karadeniz’de her türlü ABD askeri varlığına karşı çıkan Rusya’nın yanında yer almakla eleştirmişti. Yeni NATO üyesi eski komünist ülkeler Romanya ve Bulgaristan ise, Washington’un planını destekliyordu.
1936’da yürürlüğe giren Montrö Sözleşmesi’nin hükümlerine göre barış döneminde kıyıdaş olmayan devletlerin savaş gemileri, Karadeniz’de 21 günden fazla kalamıyor. Barış zamanında kıyıdaş olmayan devletlerin savaş gemilerinin toplam tonajı da 30 bin tonu aşamıyor. Anlaşmanın öngördüğü durumlarda ise bu tonaj en fazla 45 bin tona yükseltilebiliyor.
